Robert Sawade – mistrz murarski, który zbudował Twierdzę Boyen i zapisał się w historii Lötzen
Historia Twierdzy Boyen zwykle kojarzona jest z generałem Hermannem von Boyenem lub kapitanem Westphalem, który kierował budową pruskiej fortecy. Tymczasem przez niemal trzydzieści lat na placu budowy pracował człowiek, bez którego monumentalne mury Feste Boyen prawdopodobnie nigdy by nie powstały w znanej dziś formie. Był nim Robert Sawade – mistrz murarski, którego nazwisko do dziś można odnaleźć na cegłach Twierdzy Boyen.
Choć mieszkańcy współczesnego Giżycka, dawniej Lötzen, rzadko kojarzą jego postać, w XIX wieku należał do najbardziej rozpoznawalnych obywateli miasta.
Kim był Robert Sawade?
Robert Sawade był cywilnym mistrzem murarskim (Maurermeister), odpowiedzialnym za organizację i prowadzenie robót murarskich podczas budowy Twierdzy Boyen.
Źródła potwierdzają jego obecność już w 1844 roku, kiedy rozpoczęto budowę pruskiej twierdzy pomiędzy jeziorami Niegocin i Kisajno. W tym czasie odpowiadał za rekrutację czeladników murarskich, którzy mieli pracować przy jednej z największych inwestycji wojskowych Prus w XIX wieku.
Choć nad całością przedsięwzięcia czuwał wojskowy dyrektor budowy – kapitan, później major, Westphal – to właśnie Sawade kierował codzienną pracą setek murarzy i robotników.
Ogłoszenie o naborze czeladników murarskich (Maurergesellen) do pracy na budowie twierdzy („Oeffentlicher Anzeiger” nr 30, Königsberg 1844). Chętni do pracy mają się zgłosić do mistrza murarskiego Sawade.
Lötzen w połowie XIX wieku
W chwili rozpoczęcia budowy Feste Boyen dawne Lötzen liczyło zaledwie około 2200 mieszkańców. Budowa twierdzy całkowicie odmieniła rozwój miasta. Do Lötzen napływali rzemieślnicy, robotnicy, wojskowi oraz dostawcy materiałów budowlanych. W szczytowym okresie prac przy fortyfikacjach pracowało nawet siedmiuset ludzi. Jedną z najważniejszych osób tej ogromnej inwestycji był właśnie Robert Sawade.
Kamień węgielny Twierdzy Boyen
5 września 1844 roku odbyła się uroczystość wmurowania kamienia węgielnego Twierdzy Boyen. W kamieniu umieszczono dokument erekcyjny, plany twierdzy, ranglistę armii pruskiej oraz komplet monet. To właśnie Robert Sawade zamknął kamień jego kamiennym wiekiem, po czym kapitan Westphal przekazał kielnię ministrowi wojny Hermannowi von Boyenowi. Choć ceremonia kojarzona jest przede wszystkim z najwyższymi dowódcami armii, jeden z jej najważniejszych momentów należał właśnie do mistrza murarskiego z Lötzen.
Imienne cegły Roberta Sawade
Najbardziej niezwykłą pamiątką po Robercie Sawade są cegły z napisem:
Sawade Maurermstr.
Do dziś kilka takich cegieł można odnaleźć na murze Carnota w Twierdzy Boyen. Stanowią one swoistą podpisaną wizytówkę człowieka odpowiedzialnego za wykonanie tej części fortyfikacji.
Dom Roberta Sawade w Lötzen
Jednym z symboli pozycji społecznej Roberta Sawade był jego dom. Stał po północno-wschodniej stronie Kanału Łuczańskiego, tuż przy moście obrotowym, naprzeciw zamku. Charakterystycznym elementem była drewniana weranda, nadająca mu reprezentacyjny wygląd. Budynek nie przetrwał do naszych czasów – został zniszczony w sierpniu 1914 r. podczas akcji wyburzania przedpól Twierdzy na skutek ustawy z 1871 roku o kamieniach i rejonach fortecznych. Na szczęście zachowały się pocztówki oraz ilustracje przedstawiające dom mistrza murarskiego.
27 lat na jednej budowie
Robert Sawade pozostaje najdłużej udokumentowanym uczestnikiem budowy Twierdzy Boyen. Źródła potwierdzają jego obecność:
- 1844 — nabór murarzy
- 1844 — ceremonia kamienia węgielnego
- lata 1854–1855 — cegły z jego nazwiskiem
- co najmniej do 1871 roku — dalsze prace przy twierdzy
Łącznie oznacza to minimum 27 lat pracy przy jednej inwestycji. To niezwykle rzadki przypadek w historii pruskich fortyfikacji.
Śmierć w Lötzen
Historia często zapamiętuje generałów, architektów i dowódców. Znacznie rzadziej pamięta ludzi, którzy własnymi rękami tworzyli budowle przetrwałe przez kolejne stulecia. Robert Sawade należy właśnie do tej grupy. Jego nazwisko nie trafiło do podręczników historii, ale do dziś można je odnaleźć w murach Twierdzy Boyen. Każda cegła z napisem „Sawade Maurermstr.” przypomina, że za monumentalnymi fortyfikacjami stoją nie tylko projekty wojskowych inżynierów, lecz także praca setek rzemieślników, których liderem przez niemal trzy dekady był właśnie on.
Robert Sawade zmarł 24 czerwca 1874 roku w Lötzen.
Zobacz Twierdzę Boyen oczami przewodnika
Nazwisko Roberta Sawade do dziś można odnaleźć na oryginalnych cegłach Twierdzy Boyen. To jednak tylko jeden z wielu detali, które łatwo przeoczyć podczas samodzielnego zwiedzania.
W moim internetowym przewodniku po Twierdzy Boyen pokazuję miejsca związane z budową fortecy, tłumaczę znaczenie zachowanych detali architektonicznych oraz opowiadam historie ludzi, którzy stworzyli jedną z najważniejszych pruskich twierdz XIX wieku.
👉 Zobacz internetowy przewodnik po Twierdzy Boyen i odkryj fortyfikację z zupełnie innej perspektywy.
