Giżycka Pozycja Polowa – Staświny

Tuż przy drodze z Giżycka do Orzysza, kilka kroków od asfaltu, stoją betonowe schrony, które pamiętają zimę 1915 roku. To punkt oporu nr 1. Mało kto się przy nim zatrzymuje, a szkoda, bo to jedno z najłatwiej dostępnych stanowisk całej pozycji.

Skąd wzięła się Giżycka Pozycja Polowa?

Giżycka Pozycja Polowa (niem. Feldstellung Lötzen) narodziła się z doświadczeń pierwszych miesięcy wojny na Mazurach. Po odparciu wojsk rosyjskich w pierwszej bitwie nad jeziorami mazurskimi (7–14 września 1914 r.) generał Erich Ludendorff wydał rozkaz wzmocnienia granic Prus Wschodnich. To wtedy ruszyła budowa pozycji – początkowo w formie umocnień ziemno-drewnianych, wznoszonych szybko i z materiałów, które były pod ręką.
Prace przerwały kolejne walki. Umocnienia zdążyły się jednak przydać – wykorzystano je w bojach jesieni i zimy 1914/1915. Kiedy po bitwie zimowej Rosjan odrzucono na wschód, dowództwo uznało, że tym razem trzeba się zabezpieczyć na przyszłość porządnie. Budowę podjęto na nowo, znacznie staranniej: doświadczenia obu kampanii pozwoliły zoptymalizować całe przedsięwzięcie. Dopracowano ich rozmieszczenie, a prowizoryczne konstrukcje ziemno-drewniane zaczęto zastępować schronami betonowymi.

Pozycja nigdy nie została użyta. Już w 1916 roku front przesunął się pod Rygę – setki kilometrów od przedwojennej granicy Prus Wschodnich – i budowa umocnień na Mazurach przestała być priorytetem. Prace stopniowo wygaszano, aż w 1917 roku projekt zamknięto ostatecznie. Do dziś przetrwały betonowe schrony, które nigdy nie oddały ani jednego strzału.
Warto zwrócić uwagę na rzecz, która często myli odwiedzających: lokalizacja punktów oporu nie pokrywa się z rzeczywistymi miejscami walk. Nie są to pozycje, na których w 1914 czy 1915 roku ktokolwiek się bronił. Niemieckie dowództwo wytyczyło je od nowa, na podstawie wniosków wyciągniętych z kampanii od sierpnia 1914 do lutego 1915 roku – tak, by w razie kolejnego rosyjskiego uderzenia móc oprzeć obronę o linię jezior i wąskie przesmyki.
Pozycja rozciągnęła się między Okartowem, Cierzpiętami, Siedliskami, Kruklankami a Ogonkami na wschodzie, a pomiędzy jeziorem Dobskim i Rynem na zachodzie, uzupełniając starszą Pozycję Jezior Mazurskich. Ostatecznie powstało 38 punktów oporu na froncie wschodnim (w odcinkach: południowym, północnym i tyłowym) oraz 12 na froncie zachodnim – łącznie około 255 schronów wszystkich typów, wliczajac w to 60 schronów łączności.

Jak zbudowano schrony?

Schrony Giżyckiej Pozycji Polowej wznoszono według ujednoliconych rozwiązań. Beton wylewano na szalunku z blachy falistej typu „H” o przekroju 5/8 koła, a same obiekty mocno zagłębiano w gruncie, często na wzgorzach, na przeciwskarpie – z zewnątrz często widać dziś jedynie niski, porośnięty trawą garb i wejście.

W typowym punkcie oporu spotkać można kilka standardowych typów obiektów:

• wartownie – najmniejsze, obliczone na ok. 20 żołnierzy,
• schrony pogotowia – na ok. 40 żołnierzy,
• schrony piechoty (koszarowe) – ośmiokomorowe, mieszczące do 80 żołnierzy i oficerów,
• schrony obserwacyjne – stanowiska obserwatorów artylerii,
• schrony łączności – opisane na blogu przy okazji obiektów FR 4, FR 6, FR 12 i FR 28.

Punkt oporu nr 1 (STP 14) w Staświnach

Punkt oporu nr 1 wschodniego frontu Giżyckiej Pozycji Polowej znajduje się tuż przy drodze łączącej Giżycko z Orzyszem, na wysokości Staświn w gminie Miłki. Składał się z sześciu obiektów:

• dwóch schronów piechoty,
• jednego schronu pogotowia,
• dwóch wartowni,
• jednego schronu obserwacyjnego.

W stanie nienaruszonym przetrwał jedynie schron obserwacyjny. Pozostałe obiekty noszą ślady powojennych zniszczeń – rozbierania na materiał budowlany, wysadzania i zasypywania. Nie zmienia to faktu, że układ całego punktu oporu jest w terenie nadal czytelny i przy odrobinie uwagi da się prześledzić, jak rozmieszczono poszczególne schrony względem drogi.

Obiekty stoją na terenie ogólnodostępnym, ale wchodzenie do wnętrz odbywa się wyłącznie na własną odpowiedzialność. Warto zabrać latarkę i buty, których nie szkoda – w zagłębionych komorach zwykle stoi woda, a przy wejściach bywa stromo i ślisko.

Schron łączności „FR 4” Giżyckiej Pozycji Polowej
Schron łączności „FR 6” Giżyckiej Pozycji Polowej
Schron łączności „FR 12” Giżyckiej Pozycji Polowej
Schron łączności „FR 28” Giżyckiej Pozycji Polowej

W pobliżu Giżyckiej Pozycji Polowej w Staświnach znajduje się jeszcze jeden wyjątkowo interesujący obiekt fortyfikacyjny – schron na Świętej Górze w Staświnach. Powstał w latach 1925–1926, a jego budowę Międzyaliancka Komisja Kontroli uznała za rażące naruszenie art. 180 Traktatu Wersalskiego. Dziś jest to jeden z ciekawszych zachowanych przykładów niemieckich fortyfikacji międzywojennych na Mazurach. Jeśli zwiedzasz Staświny i interesują Cię schrony oraz historia umocnień w rejonie Giżycka, warto zobaczyć również ten obiekt. Więcej przeczytasz w artykule: Schron na Świętej Górze w Staświnach.